De ‘grijze zone’
Nu het zomerverlof er op zit ben ik met een opgeladen batterij volop aan de slag gegaan. De eerste weken zijn ook meteen veelbelovend, een veelheid aan verschillende dossiers waar je je over kunt buigen. Sommige van die bijeenkomsten zijn informeel van aard en daar kan ik dan ook weinig over zeggen. Een broedende kip moet je immers niet storen. Wel probeer ik meteen een rode draad te vinden in de zaken die we bespreken.
Donderdag 5 september heeft de minister van Defensie de Defensienota 2024 gepresenteerd. In zijn toespraak sprak hij de volgende woorden: “We lijken in Nederland in vrede te leven, maar in feite is dat niet meer zo. Helaas bevinden we ons in de zogenoemde ‘grijze zone’. Er is geen oorlog, maar ook geen vrede.” Als ik terugkijk op mijn eerste weken dan is de rode draad dat we ons moeten gaan buigen over hoe we onszelf als samenleving, overheid en Defensie verhouden tot die grijze zone. Die grijze zone gaat immers over onze veiligheid in het kader van security. Moeten we ons dan ook de vraag stellen of we in het kader van veiligheid in het kader van safety ook een grijze zone acceptabel vinden. Dit thema is voor mij echt een dilemma waar ik graag over in gesprek ga. Op de Safety Awareness dag van het Commando Zeestrijdkrachten zijn we bijgepraat over de Safety Culture ladder. Dit model beschrijft feitelijk vijf verschillende fases waarin een organisatie zich kan bevinden als het gaat om safety, van pathologisch (wat niet weet, wat niet deert) tot en met vooruitstrevend (veiligheid is volledig geïntegreerd in alle bedrijfsprocessen). De belangrijkste drijfveren om van het ene niveau naar het volgende niveau te komen zijn: de mate waarin mensen geïnformeerd zijn en toename in vertrouwen.
Bij een andere bijeenkomst kwam een model voorbij van de Deen Jens Rasmussen. Zijn Safety Envelop model beschrijft de ruimte van mogelijkheden zonder dat het leidt tot onacceptabele werkdruk, dat het economisch haalbaar blijft en dat het veilig is. Ik kende dit model nog niet en ik vind het altijd een prestatie als een complex onderwerp met letterlijk een paar pennenstreken leidt tot een begrijpelijk en duidelijk verhaal.
Maar waarom vermoei ik jullie nu met dit model? Modellen zijn een poging om de werkelijkheid schematisch weer te geven. Het is daarbij wel van belang altijd te beseffen dat een model niet de werkelijkheid is. Zeker in het licht van de werkelijkheid die de minister schetst, het is geen oorlog, maar het is ook geen vrede. Voor mij is de rode draad dat wij ons de komende periode moeten gaan buigen over hoe wij ons gaan bewegen in die ruimte van mogelijkheden. Juist omdat we in die ruimte ons moeten gaan bewegen om ons, de rest van de overheid en de maatschappij voor te bereiden op een mogelijk conflict. Waarbij ik mezelf dus de vraag stel is de ruimte van mogelijkheden iets wat nog past binnen de grijze zone.
Waarom ik denk dat safety daar een belangrijke rol bij speelt is juist om er voor te zorgen dat er voldoende draagvlak is. Daar kan dus het beklimmen van de Safety Culture ladder een rol spelen. Want wat ik er van over hield na de presentatie van de Safety Culture ladder is dat als je ervoor kunt zorgen dat safety een onderdeel is van je cultuur dat het je dan minder energie kost. Energie die je overhoudt om te besteden aan zaken die ook nodig zijn om je te bewegen in de grijze zone. Het is alleen niet zo eenvoudig, zoals ik al schetste is het een dilemma. En voor een dilemma zijn geen eenvoudige oplossingen, quick-wins of laaghangend fruit. We zullen de komende periode goed met elkaar blijven overleggen. Goed uitleggen waar zorgen zitten, goed luisteren wat de wensen zijn, en vooral goed afspreken waar we vinden dat grenzen overschreden worden of waar grenzen opgezocht moeten worden. Want als we afspraken hebben hoe we mogen en moeten werken in tijden van vrede (onze huidige wet- en regelgeving) en afspraken hoe we opereren in oorlog (het verouderde staatsnoodrecht en humanitair oorlogsrecht). Dan is dus een logische vraag hoe we mogen en moeten werken in tijden van de grijze zone. Maar de vraag stellen is makkelijker dan deze beantwoorden. Over dit vraagstuk zullen we ons de komende tijd gaan buigen. Tegelijkertijd zullen wij ons gaan buigen over de Defensienota 2024, juist om te kijken welke veranderingen dit teweeg gaat brengen. Op een moment dat andere sectoren onder druk staan en de situatie in de wereld ervoor zorgt dat er bij Defensie geïnvesteerd wordt, vereist dat we hier op een verantwoordelijke wijze mee om dienen te gaan. Ook moeten we daarbij oog houden voor de mensen in onze organisatie. Ons menselijk kapitaal is immers datgene wat safety en security met elkaar verbindt.
